Levenstestament opstellen

Elke maand gaan er 10.000 mensen naar de notaris voor het opstellen van een levenstestament. Jij binnenkort ook? Lees dan de uitleg hieronder, bekijk de gratis modellen en vul de checklist in. Door je goed voor te bereiden haal je meer uit het gesprek met de notaris en gaat de kwaliteit van je levenstestament omhoog.

1. Wat is een levenstestament?

Een levenstestament is een notariële akte waarin je uit voorzorg een bijna onbeperkte volmacht geeft aan je vertrouwenspersoon. In elk land is er een wettelijk vangnet voor de vertegenwoordiging van mensen die niet wilsbekwaam zijn. In Nederland bestaat dat vangnet uit curatele, beschermingsbewind en mentorschap. Als je op latere leeftijd zelf je zaken niet meer kunt regelen, dan kan de kantonrechter een beschermingsbewind instellen. Dit houdt in dat een bewindvoerder je vermogen gaat beheren. Denk bijvoorbeeld aan de bankzaken, je koophuis en de belastingaangifte. Honderdduizenden Nederlanders hebben inmiddels een bewindvoerder. Een groot deel daarvan betreft dementerende ouderen.

Als er een wettelijk vangnet is, waarom kiezen zoveel mensen dan voor een levenstestament? Dit komt doordat een levenstestament veel voordelen heeft ten opzichte van een bewind:

  • Bij een levenstestament kies je zelf wie de gevolmachtigde wordt. Bijvoorbeeld je partner, je kinderen of een broer of zus. Bij een bewind beslist de kantonrechter wie de bewindvoerder wordt. Dit kan een buitenstaander zijn, bijvoorbeeld een professionele bewindvoerder.
  • Een levenstestament kun je op korte termijn regelen bij de notaris. Voor een bewind moet je een procedure doorlopen bij de kantonrechter die maanden in beslag kan nemen. Ook is het aanvragen van een bewind pas mogelijk als het nodig is. Je kunt het dus niet uit voorzorg regelen.
  • Een bewindvoerder mag in beginsel niet je vermogen weggeven. Als je kinderen hebt, wil je juist wel de optie hebben om vermogen over te dragen. Bijvoorbeeld op het moment dat je wilsonbekwaam bent en in een verpleeghuis wordt opgenomen. Met een levenstestament kan dat.

2. Aandachtspunten voor echtparen

Een groot deel van alle levenstestamenten wordt gemaakt door echtparen met volwassen kinderen. Veel mensen denken dat een levenstestament onzin is als je getrouwd bent in gemeenschap van goederen. Dat is een grote misvatting. Het huwelijk regelt niet dat je voor elkaar een handtekening kunt zetten. Ook niet als je in gemeenschap van goederen bent getrouwd.

Echtparen kiezen meestal voor een zo groot mogelijke volmacht. Als de onderlinge verhoudingen goed zijn, is er geen reden om voorwaarden of beperkingen aan te brengen in de volmacht. Je kunt bijvoorbeeld elkaar en de kinderen tot gevolmachtigde benoemen en de volmacht direct in laten gaan. Op die manier weet je dat de volmacht altijd werkt. Zitten jullie samen in het buitenland en gebeurt er wat? Dan zijn de kinderen bevoegd. Ligt één van jullie plotseling in het ziekenhuis? Dan mag de ander van beiden alles zelfstandig regelen.

Een alternatief is dat de volmacht pas ingaat als je wilsonbekwaam bent en dat de kinderen pas bevoegd zijn als de volmacht aan je partner eindigt. Dit heeft wel tot gevolg dat de volmacht aan de kinderen niet werkt als jullie samen in het buitenland zitten. En dat je echtgenoot nog niks mag als jij in het ziekenhuis ligt, want met een gebroken heup ben je nog steeds wilsbekwaam.

Wanneer je als echtpaar een levenstestament laat opstellen, is het belangrijk om deze twee punten te bespreken met de notaris:

  1. Wat is de onderlinge verhouding tussen de gevolmachtigden? Zelf vind ik het een goed idee om de kinderen gezamenlijk bevoegd te maken, zodat één kind niet iets kan doen zonder het andere kind. Ook kun je vermelden dat bij een conflict de volmacht aan je echtgenoot voorrang heeft boven de volmacht aan de kinderen.
  2. Onder welke voorwaarden sta je overdracht van vermogen aan de kinderen toe?

3. Aandachtspunten voor alleenstaanden

Alleenstaanden hebben vaak meer moeite met het opstellen van een levenstestament dan stellen met kinderen. Het ligt minder voor de hand wie gevolmachtigde wordt. Ook hoeft het vertrouwen niet vanzelfsprekend te zijn. Het kan alleen al een hele opgave zijn om iemand te vragen om gevolmachtigde te worden. Ga er maar eens aan staan om je oom of tante te verhuizen, zorg te regelen en de hele administratie over te nemen. Veel alleenstaanden maken tegelijk met hun levenstestament ook een testament, waardoor je over nog veel meer zaken moet nadenken. Dit zijn een paar tips om het proces gemakkelijker te maken:

  • Benoem de notaris tot executeur in je testament. Niet de goedkoopste optie maar wel een zorg minder.
  • Vraag meerdere personen of ze gevolmachtigde willen zijn en maak een taakverdeling. Benoem bijvoorbeeld twee nichtjes tot gemachtigden en bepaal dat één over je verzorging en huisvesting gaat en de ander de financiën regelt. Het kan zijn dat iemand eerder ja zegt als duidelijk is wat zijn of haar taak is. De gevolmachtigde hoeft overigens niet mee naar de notaris. Ook heeft de notaris geen kopie legitimatie nodig. De voornaam, achternaam, geboortedatum en geboorteplaats is meestal voldoende.
  • De meeste mensen laten na het eerste gesprek bij de notaris meteen een concept maken. Dit hoeft natuurlijk niet. Als je met veel vragen zit, kun je ook afspreken om eerst een oriënterend gesprek te hebben en pas in een tweede gesprek keuzes te maken.
  • Haal er niet meer bij dan nodig is. Je uitvaartwensen, een codicil en een wilsverklaring over je levenseinde hoef je niet bij de notaris te regelen.
  • Bekijk een paar voorbeelden voordat je naar de notaris gaat. Dan weet je alvast wat de opties zijn.

4. Heeft een levenstestament ook nadelen?

Uiteraard heeft een levenstestament ook nadelen. De eerste is dat het niet gratis is. De kosten kunnen flink oplopen. Vooral als je speciale wensen hebt of meerdere gesprekken wilt met de notaris. Een ander nadeel is het gebrek aan toezicht. Af en toe hoor je dat een gevolmachtigde misbruik maakt van een volmacht en dat dit veel te laat ontdekt wordt. Bedenk wel dat er al een miljoen levenstestamenten zijn gemaakt in Nederland. In 99% van de gevallen ontstaan er geen problemen. Je hebt nooit de garantie dat toezicht misbruik voorkomt. Hooguit komt het eerder aan het licht.

In sommige gevallen is een levenstestament niet voldoende. Als je een volmacht verleent, blijf je zelf gewoon bevoegd. In extreme gevallen is het beter dat iemand zelf geen handtekening meer mag zetten. Als iemand compleet de weg kwijt is, kan diegene onder curatele worden gesteld. Daardoor word je handelingsonbekwaam waardoor je geen (nadelige) rechtshandelingen meer kunt verrichten. Een levenstestament biedt deze bescherming niet.

Het is goed om te weten dat je een levenstestament altijd kunt herroepen. Het origineel blijft bij de notaris op kantoor en zelf krijg je een kopie mee naar huis. Je kunt deze thuis bewaren en tegen de gevolmachtigde zeggen waar hij of zij de kopie kan vinden als er wat gebeurt. Je kunt er zelfs voor kiezen om de volmacht pas in te laten gaan als je wilsonbekwaam bent en thuis geen kopie te bewaren. In dat geval moet de gevolmachtigde naar de notaris om het levenstestament te laten activeren. Zelf vind ik dat geen goed idee. Als je niemand onvoorwaardelijk vertrouwt, maak dan gewoon geen levenstestament. Of benoem twee personen die samen bevoegd zijn.

5. Kun je een levenstestament maken zonder notaris?

Een levenstestament is in de basis vooral een algemene volmacht. In beginsel hoef je een volmacht niet bij de notaris vast te leggen. Maar hierop zijn wel uitzonderingen. Zo kan het verlenen van een volmacht voor het vestigen van een hypotheek niet bij onderhandse akte. Wat wel bij onderhandse akte kan, is bijvoorbeeld een volmacht voor de bankzaken. Een onderhandse bankvolmacht die je zelf maakt, is in principe wel geldig maar de bank accepteert deze niet. Bij de bank zijn er drie opties:

  1. Een onderhandse bankvolmacht die door de bank zelf is gemaakt.
  2. De kantonrechter benoemt een bewindvoerder of curator.
  3. Je maakt een levenstestament bij de notaris.

De eerste optie heeft als nadeel dat in de voorwaarden kan staan dat de volmacht eindigt zodra de volmachtgever wilsonbekwaam is. Omdat je juist voor die situatie een volmacht wilt geven, is een notarieel levenstestament de enige optie waarbij je zelf de regie houdt. Zonder een levenstestament is niemand bevoegd of wijst de kantonrechter iemand aan.

6. Wat staat er in een levenstestament?

Het woord levenstestament kom je in geen enkele wet tegen. De wet zegt dus ook niet wat er in een levenstestament moet staan. In theorie kan een levenstestament heel kort zijn.

Bij iedere volmacht zijn drie partijen van belang: de volmachtgever, de gevolmachtigde en de wederpartij. De volmachtgever en gevolmachtigde zijn bijvoorbeeld een ouder en een kind. Een voorbeeld van een wederpartij is de bank. De reden dat levenstestamenten in de praktijk zo uitgebreid zijn, is dat wederpartijen eisen stellen aan de volmacht. Zo accepteert de bank alleen een levenstestament waarin een uitgebreide standaard tekst is opgenomen over de bankzaken.

Zelf vind ik dat een levenstestament niet langer moet zijn dan nodig. Sommige notarissen vinden dat je naast de bevoegdheden van de gevolmachtigde ook hoort vast te leggen hoe je denkt over je verzorging, huisvesting en het levenseinde. Juridisch gezien is er geen noodzaak om dat bij de notaris te regelen. Zo is een behandelverbod dat je bij de huisarts regelt net zo geldig als een exemplaar dat je bij de notaris maakt.

Voordat je naar de notaris gaat, is het handig om te weten wat er mogelijk is. In deze uitgebreide gratis voorbeelden vind je alle gebruikelijke clausules:

Voor meer uitleg over de opties in de modellen kun je de video’s op mijn YouTube kanaal bekijken.

7. Hoe verloopt het proces bij de notaris?

Dit is de gebruikelijke procedure voor het opstellen van een levenstestament:

  1. Je neemt contact op met een notariskantoor om een afspraak te maken voor een eerste bespreking. Omdat er grote verschillen zijn in de tarieven is het slim om eerst een paar offertes op te vragen voordat je een notaris kiest.
  2. In het gesprek op kantoor worden alle opties en je wensen besproken. Meestal heb je dit gesprek met een kandidaat-notaris of toegevoegd notaris.
  3. Er wordt een concept gemaakt dat je ter beoordeling krijgt toegestuurd.
  4. Als het concept akkoord is, neem je contact op met het kantoor om een afspraak te maken voor de ondertekening.
  5. Na de ondertekening bewaart de notaris het origineel in de kluis. Zelf krijg je één of meer kopieën.

8. Checklist levenstestament

Vul de handige checklist hieronder in en neem deze mee naar de notaris zodat je niks vergeet. Als er iets in de checklist staat wat je niet meteen begrijpt, kijk dan even naar de opties in de modellen. Ik heb mijn best gedaan om de teksten zo begrijpelijk mogelijk te maken. Er is een redelijke kans dat je zonder verdere uitleg snapt wat de verschillen tussen de opties zijn.

checklist levenstestament opstellen
Scroll naar boven